Rola pielegniarki w rehabilitacji neurologicznej cz.1

W ostatniej dekadzie wielu autorów analizowało zagadnienia związane z rolą pielęgniarki jako członka zespołu interdyscyplinarnego w rehabilitacji neurologicznej. Podczas, gdy temat ten budził rosnące zainteresowanie, to jednak wkład personelu pielęgniarskiego w proces rehabilitacyjny pozostał nie do końca sprecyzowany, jednakże w ogromnym stopniu uświadomił pielęgniarkom ogromną wagę rehabilitacji jako dziedziny medycyny i rzucił nowe światło na wkład jaki mogą wnieść w usprawnienie procesu terapeutycznego i funkcjonowanie pacjenta.

Poniższy graf przedstawia główne elementy składowe pielęgniarstwa rehabilitacyjnego

Aby pielęgniarka jako członek zespołu interdyscyplinarnego mogła efektywnie spełniać swoje zadania oprócz podstawowych umiejętności pielęgniarskich powinna posiadać specjalistyczną wiedzę oraz inne umiejętności terapeutyczne niezbędne w procesie rehabilitacji neurologicznej pacjenta.

Podstawowe umiejętności pielęgniarskie

Postęp techniczny w medycynie sprawia, że również praktyka pielęgniarska staje się coraz bardziej bezosobowa. Pomimo to fundament pielęgniarstwa ciągle stanowi opieka nad pacjentem oparta na pomocy w zaspokajaniu czynności życia codziennego oraz świadczenie emocjonalnego wsparcia. W kontekście procesu rehabilitacyjnego odzwierciedla ona nie to co robimy, ale w jaki sposób. Praca z pacjentem wymaga empatii i zbudowania relacji zawodowych opartych na wzajemnym zaufaniu i zrozumieniu oraz pokazaniu, że pielęgniarka ceni w pacjencie człowieka. Dlatego też, podstawowe umiejętności pielęgniarskie odnoszą się do całokształtu opieki świadczonej przez personel pielęgniarski, która powinna skupić się na zapewnieniu pacjentowi odpowiedniej jakości życia, odbudowaniu utraconej sprawności jeśli to w ogóle możliwe oraz na profilaktyce powikłań takich jak odleżyny, zapalenie płuc, zaparcia, przykurcze mięśni oraz innych schorzeń.

Niekiedy pielęgniarstwo rehabilitacyjne jest kojarzone z czysto fizycznym aspektem opieki pielęgniarskiej to znaczy na skupieniu działań rehabilitacyjnych na fizycznym usprawnianiu pacjenta. Taki pogląd może prowadzić do zaniedbania niezwykle ważnego emocjonalnego pierwiastka istoty ludzkiej rzutującego na rezultat całej rehabilitacji. Zadaniem pielęgniarki jest zatem wyjście poza ten czysto fizyczny wymiar i umożliwienie pacjentowi spojrzenia na nowo zaistniałą sytuację przez pryzmat konsekwencji niepełnosprawnosci, jak też odnalezienia na nowo swego miejsca w społeczeństwie.

Wiele z podstawowych aspektów pielęgniarstwa jest też nieodłącznym elementem pielęgniarstwa rehabilitacyjnego tj. łagodzenie bólu, pomoc w codziennych zabiegach higienicznych, poruszaniu się i wydalaniu, odpowiednie odżywianie i nawodnienie organizmu, profilaktyka przeciwodleżynowa, zapewnienie odpowiedniej ilości snu i odpoczynku oraz emocjonalnego wsparcia. Jeśli te podstawowe potrzeby pacjenta nie zostaną zaspokojone i wbudowane w codzienną rutynę, żadne działania rehabilitacyjne nie przyniosą oczekiwanych rezultatów. Pielęgniarka rehabilitacyjna w swoich działaniach także równoważy potrzebę bezpieczeństwa pacjenta i jego postęp w terapii z bieżącą oceną poziomu faktycznego i potencjalnego ryzyka komplikacji przy jednoczesnym udzielaniu wsparcia i zachęty do dalszej pracy.

Trzeba mieć świadomość, że w planowaniu opieki pielęgniarskiej równie istotne jest prawo pacjenta do dokonania wyboru opartego na rzetelnej informacji, ukazaniu pozytywnych i negatywnych skutków podjętych decyzji . Programy promocji zdrowia pomogą pacjentowi dokonać właściwych wyborów zdrowotnych, należy jednak uszanować ostateczny wybór pacjenta oraz wziąć pod uwagę najróżniejsze aspekty psychologiczne, społeczne i religijne mogące mieć ogromny wpływ na jego decyzje.

Specjalistyczna wiedza i umiejętności

Warto podkreślić, że personel pielęgniarski zajmuje unikalną pozycję w zespole terapeutycznym, gdyż ma kontakt z pacjentem i możliwość jego monitorowania całą dobę. Stwarza to niepowtarzaną okazję do obserwacji pacjenta w różnych sytuacjach podczas jego codziennego funkcjonowania na oddziale. W związku z tym pielęgniarki stanowią niezwykle cenne źródło informacji dla całego zespołu terapeutycznego na temat postępów pacjenta w rehabilitacji, jak też pojawiających się w trakcie realizowania programu terapeutycznego trudności czy komplikacji.

pielegniarka rehabilitacyjnaPielęgniarstwo rehabilitacyjne w ogólnym ujęciu jest rozumiane jako współpraca z pacjentem i zachęcanie go do możliwie jak największej samodzielności czyli stawianie na samoopiekę i samopielęgnację (z ang. “hands off”), zamiast realizowania tradycyjnego modelu pielęgnowania czyli wykonywania wszystkich czynności pielęgnacyjnych za pacjenta (z ang. “hands on”). Chęć niesienia pomocy pacjentowi jest naturalna, ale pielęgniarki pracujące w ośrodkach rehabilitacyjnych muszą sobie uświadomić, że wykonując wszystkie czynności pielęgnacyjne za pacjenta wcale nie pomagają mu na dłuższą metę. Należy pozwolić pacjentowi na jak największą niezależność i autonomię w samoobsłudze jaka tylko jest możliwa i wykonywać za niego wyłącznie te czynności, których sam nie jest w stanie. Jest to niezwykle istotne, gdyż w warunkach poszpitalnych pacjent będzie zmuszony polegać wyłącznie na sobie i zdobytych podczas rehabilitacji umiejętnościach, dlatego nacisk na samoopiekę i maksymalne wykorzystanie potencjału pacjenta powinien być ogromny.

Aby pielęgniarka mogła spełniać efektywnie swą rolę w ramach zespołu terapeutycznego powinna również posiadać specjalistyczne umiejętności pielęgniarskie takie jak diagnozowanie pacjenta neurologicznego i oparte na tej diagnozie stawianie celów rehabilitacyjnych, umiejętność pracy w zespole interdyscyplinarnym, formułowanie indywidualnego programu rehabilitacyjnego, znajomość ról zawodowych i zakresu odpowiedzialności innych członków zespołu terapeutycznego i umiejętność ewaluacji wyników rehabilitacji.

Jednym z nieodłącznych elementów procesu rehabilitacyjnego jest nauka nowych umiejętności i technik radzenia sobie z niepełnosprawnością. W miarę postępów w rehabilitacji nowo zdobyte umiejętności należy odpowiednio wbudować w codzienną rutynę, a to jest kolejne zadanie dla pielęgniarki rehabilitacyjnej, która oferuje dalsze wsparcie i nowe sposoby zastosowania zdobytych umiejętności.

Innym istotnym aspektem pielęgniarstwa rehabilitacyjnego jest też stworzenie optymalnego środowiska sprzyjającego rehabilitacji, w szczególności w przypadku pacjentów znajdujących się w fazie dezorientacji po urazach mózgowych, czyli zminimalizowanie poziomu hałasu i innych zewnętrznych bodźców rozpraszających uwagę i osłabiających koncentrację, zapewnienie odpowiedniego oświetlenia i otoczenia wolnego od rożnych przeszkód fizycznych oraz zapewnienie pomocy sprzyjających orientacji pacjenta na oddziele (kalendarz, zegar, notatnik itp).
Piśmiennictwo dostepne u autorki
Agnieszka Woźniak
Młodsza Pielęgniarka Oddziałowa
Specjalistyczny Ośrodek Rehabilitacji Neurologicznej w Birmingham