Rola pielegniarki w rehabilitacji neurologicznej cz.2

Edukacja
W kontekście rehabilitacji neurologicznej pojecie edukacji jest rozumiane przede wszystkim jako edukacja pacjenta, ale nie tylko. Niezwykle istotne jest też szkolenie personelu pielęgniarskiego i całego zespołu terapeutycznego. Dzielenie się wiedzą i umiejętnościami oraz wzajemne przenikanie się ról zawodowych w zespole stanowi podstawę procesu rehabilitacyjnego. Niekiedy pielęgniarki czują się niepewnie słysząc terapeutów używających specjalistycznej terminologii i żargonu, ale niepotrzebnie. Należy starać się pokonać te nieuzasadnione obawy podejmując kroki w kierunku odkrywania nowych możliwości wzajemnej współpracy i rozwoju zawodowego.
Natomiast edukacja pacjenta w rehabilitacji to proces, który powinien być dobrze zaplanowany i  kłaść nacisk na zmaksymalizowanie jego funkcjonowania oraz zdobycie przez niego dostatecznej wiedzy pozwalającej mu na odzyskanie jak największej kontroli i odpowiedzialności za własne życie i zdrowie. Jak wiadomo rezultat rehabilitacji czy w tym wypadku edukacji pacjenta będzie indywidualny i uzależniony od stopnia niepelnosprawnosci fizycznej i umysłowej oraz jego stopnia motywacji. Z kolei pomoc w odzyskaniu kontroli nad własnym życiem i edukacja pacjenta nie powinny być mylone z narzucaniem określonego stylu życia zalecanego przez zespół terapeutyczny, nawet jeśli ma on na względzie najlepsze intencje i dobro pacjenta. Współpraca z pacjentem powinna opierać się na partnerstwie i sztuce negocjacji z uwzględnieniem jego pełnego prawa do dokonywania własnych wyborów. Pacjent nie powinien być postrzegany przez pryzmat swojej niepełnosprawnosci, lecz jakości życia i potencjału jaki w nim drzemie. Dlatego ważne jest, aby posiadał on odpowiednią wiedzę na temat swojej choroby jak i wymaganej opieki oraz mógł na bazie tych dwóch czynników dokonywać wyborów zdrowotnych. Pielęgniarki rehabilitacyjne powinny zachęcać pacjentów do uczestniczenia w podejmowaniu decyzji i braniu odpowiedzialności za własne życie i zdrowie.
educationWarto również poruszyć problem kształtu edukacji zdrowotnej, która w dzisiejszych czasach nie może się ograniczać do przekazania informacji za pomocą ulotek czy pogadanek. Powinna ona kłaść nacisk na zaangażowanie pacjenta w proces rehabilitacji od momentu pojawienia się choroby i dość często związanej z nią niepełnosprawności. Oznacza to stopniowe i pełne wyczucia przeprowadzanie pacjenta poprzez kolejne etapy zdobywania nowych umiejętności i niezbędnej wiedzy, które następnie zostaną włączone w nowy tryb życia. Taki rodzaj edukacji zdrowotnej ma zupełnie inny , stricte praktyczny wymiar i ogromne znaczenie dla pacjenta w procesie budowania nowej rzeczywistości.
Pielęgniarka rehabilitacyjna ma do dyspozycji różne indywidualne i grupowe techniki edukacyjne służące promowaniu samodzielności i samoopieki. Niekiedy sesje grupowe mogą okazać się znacznie skuteczniejsze od indywidualnych- gdy na oddziale lub w ośrodku rehabilitacyjnym znajduje się grupa pacjentów z podobną jednostką chorobową lub problemem mogą oni się wzajemnie motywować do pracy i mieć poczucie, że nie tylko oni zostali dotknięci chorobą czy niepełnosprawnością. Nauczanie grupowe jest również lepszym rozwiązaniem, gdy mamy ograniczenia czasowe, pod warunkiem, że grupa nie jest zbyt liczna. W edukacji osób dorosłych należy pamiętać, że grupa najlepiej przyswaja wiedzę, gdy zna przyczynę, dla której powinna zdobyć pewną wiedzę i umiejętności. Ponadto, każdy człowiek posiada indywidualny styl uczenia się i odbierania informacji ze świata zewnętrznego, który powinien być wzięty pod uwagę w edukacji zdrowotnej, dlatego wykorzystanie rożnych pomocy edukacyjnych jak diagramy, modele, strony internetowe, filmy i wirtualna edukacja mogą okazać się niezbędne.

Proces edukacji pacjenta wymaga skoordynowania profesjonalnej wiedzy, efektywnej komunikacji (przekazywanie informacji w formie przystępnej dla pacjenta, unikanie medycznego żargonu, sprawdzanie stopnia zrozumienia i przyswojenia informacji) ze zdobyczami technicznymi. Oprócz tego wymaga też umiejętności sprawdzania i testowania zdobytej przez pacjenta wiedzy i umiejętności w celu oszacowania stopnia przygotowania do samopielęgnacji poza środowiskiem szpitalnym. W literaturze przedmiotu podkreśla się także konieczność edukowania i udzielenia wsparcia rodzinie pacjenta i osobom, które będą sprawowały bezpośrednią nad nim opiekę. Gdy istnieje taka możliwość pacjent powinien zdecydować czy i w jakim stopniu jego rodzina powinna być włączona w proces rehabilitacji.
Po więcej na temat stylów uczenia się kliknij tutaj 
Inne umiejętności

Ściśle z edukacją zdrowotną związana jest rola doradcza i terapeutyczna pielęgniarki w procesie rehabilitacji, choć może tu się pojawić pewien dylemat, a mianowicie taki, że rola terapeuty sprowadza się do wysłuchania pacjenta, a nie udzielenia mu porady czy przedstawienia rozwiązania problemu, z którym się zmaga. Z drugiej jednak strony jak powszechnie wiadomo pielęgniarki poświęcają dużo czasu i energii na rozwiązywanie problemów chorego, a większość działań pielęgniarskich w rehabilitacji skupia sie na szeroko zakrojonej promocji zdrowia czyli właśnie poradnictwie zdrowotnym. Tschudin dokonuje rozróżnienia pomiędzy poradą, która odwołuje się bezpośrednio do emocji i odczuć pacjenta, a terapią, której punktem wyjścia jest analiza tychże emocji i uczuć. Z kolei terapia opiera się na wysłuchaniu pacjenta w całej jego psycho-fizycznej złożoności, a sam terapeuta staje się instrumentem umożliwiającym zaistnienie procesu terapeutycznego, w którym pacjent musi mieć poczucie bycia wysłuchanym i zrozumianym. Terapia jest więc narzędziem mającym na celu odkrycie zarówno różnych aspektów życia, jak i doznawanych emocji i przeżyć w sposób wolny i otwarty, co nie zawsze jest możliwe w kontakcie z rodziną i przyjaciółmi. Proces terapeutyczny jest też katalizatorem umożliwiającym podejmowanie decyzji i dokonywanie potrzebnych w życiu zmian.
Pielęgniarka rehabilitacyjna może użyć swoich umiejętności terapeutycznych do zaspokajania potrzeb emocjonalnych pacjenta- poprzez umiejętne słuchanie pacjenta, wyjaśnianie budzących się wątpliwości i skupianie się na pozytywnych aspektach czekających go zmian pielęgniarki mogą wspierać pacjenta w rozważaniach nad dostępnymi rozwiązaniami jego problemów i w procesie podejmowania decyzji. Należy jednak pamiętać, że pielęgniarki powinny też umieć rozpoznać swe granice zawodowe i wiedzieć kiedy potrzebna będzie interwencja profesjonalisty.
Rola doradcza pielęgniarki rehabilitacyjnej powinna także przejawiać się we wspieraniu pacjenta w stawianiu indywidualnych, realistycznych i osiągalnych celów rehabilitacyjnych, a następnie włączaniu ich w cały program rehabilitacyjny.

gastrostomyDo typowo pielęgniarskich aspektów rehabilitacji neurologicznej, w oparciu o które można stawiać cele rehabilitacyjne zaliczamy:
• pielęgnowanie skóry- np. nauka zaopatrywania ran, higiena i monitorowanie stanu skóry u pacjentów z uszkodzeniami rdzenia kręgowego
• pielęgnowanie tracheostomii
• prawidłowe odżywianie i pielęgnowanie gastrostomii
• radzenie sobie z bólem
• postępowanie w napadzie padaczkowym
• nauka kontroli czynności wydalniczych, np. trening pęcherza moczowego, przywrócenie kontroli nad wydalaniem stolca poprzez regularne korzystanie z toalety, nauka samocewnikowania przerywanego
Podsumowując dotychczasowe rozważania należy podkreślić, że pielęgniarki rehabilitacyjne mają też istotny wkład w ogólną ocenę funkcjonalną pacjenta w rehabilitacji neurologicznej. Najbardziej znanymi narzędziami do oceny czynności życia codziennego stosowanymi w rehabilitacji są skale klinimetryczne takie jak Indeks Barthel i Skala FIM ( Functional Independence Measure). Te narzędzia pomiarowe mają za zadanie ocenić poziom funkcjonowania i samodzielności chorego, w tym jego zdolność do samoobsługi oraz określić potrzeby pielęgnacyjne i poziom wymaganej opieki.

Piśmiennictwo dostepne u autorki
Agnieszka Woźniak
Młodsza Pielęgniarka Oddziałowa
Specjalistyczny Ośrodek Rehabilitacji Neurologicznej w Birmingham